Particulier kiest voor duurzame energieopslag met zoutbatterijen

De villa van Hidde Bakhuizen wordt sinds ongeveer tien jaar steeds ‘slimmer’. Hij is een voorstander van duurzaamheid en een liefhebber van woningautomatisering: “Ik tracht op duurzame wijze te leven, maar wel comfortabel”. Sinds hij de woning tien jaar geleden betrok, liet hij deze voor zijn gezin uitrusten met onder andere een domoticasysteem, zonnepanelen, een warmtepomp en aansluitingen voor elektrische auto’s. Er was echter één bottleneck die zijn duurzaamheidsambities nog frustreerde: de energieopslag. Dus zocht hij ook daarvoor een oplossing.

Piekbelastingen en netcongestie

Die behoefte aan een energieopslagsysteem kwam voort uit niet-ideale omstandigheden. De opgewekte energie van zijn 55 zonnepanelen moest Bakhuizen grotendeels terugleveren aan het net. Daarnaast stemden de laadmomenten voor de auto’s niet overeen met de beschikbare zonne-energie. Het gezin wilde minder afhankelijk zijn van het net. “Mijn vastrecht is behoorlijk hoog en vormt het grootste deel van mijn energiekosten. Op termijn hoop ik mijn 3 fasen-aansluiting van elk 50A te verkleinen om vastrecht te besparen. Daarnaast willen we piekbelastingen beperken en het net ontlasten door batterijopslag toe te passen en ons laadgedrag slimmer te regelen. Hopelijk hebben we daardoor nauwelijks last van de versnelde beëindiging van de salderingsregeling per 1 januari 2027.”

Duurzaam opslaan

Het opslagsysteem moest ervoor zorgen dat hij voortaan meer kon profiteren van zijn zelf opgewekte energie. “Ik zocht een systeem met voldoende buffercapaciteit om pieken op te vangen. Maar dan wel een systeem waarin duurzame materialen zijn verwerkt, dus bijvoorbeeld geen kobalt, mangaan of lithium.” De zoutbatterijen zijn bovendien praktisch volledig recyclebaar zonder dat er schadelijke stoffen overblijven.

Batterijsystemen vergelijken

De oplossingen die Bakhuizen zelf vond, waaronder lithium thuisbatterijen, vielen af. Zodoende nam hij contact op met Welvaarts Elektro uit Vught. Het bedrijf is onder andere actief in het hogere woonsegment en had al een domoticasysteem in de villa geïnstalleerd. Samen evalueerden ze diverse batterijsystemen die veelbelovend leken. “Maar die oplossingen kwamen nooit verder dan de laboratoriumfase en sommige fabrikanten gingen zelfs failliet”, zegt Bakhuizen teleurgesteld. “De enige betrouwbare oplossing wat betreft maximale duurzaamheid en veiligheid bleken zoutbatterijen van Fortona”, zegt domoticaspecialist Rob Geurts van Welvaarts Elektro.

Behoefte aan energiemanagement

Net als Bakhuizen volgt Welvaarts Elektro ontwikkelingen op het gebied van energieopslag op de voet. “Ook bijvoorbeeld van solid state batterijen, maar die techniek staat nog in de kinderschoenen”, aldus Geurts. “Ondertussen is er een grote behoefte aan een betrouwbare oplossing. Wij krijgen dagelijks vragen over energiemanagement, vooral vanwege de groeiende energiebehoefte en problemen met teruglevering. In die ontwikkeling moet iedereen zijn verantwoordelijkheid pakken. Zo kijken wij naar de hele life cycle van batterijsystemen om duurzame oplossingen te kunnen adviseren en installeren.”

Betrouwbare oplossing 

Via de Vakbeurs Energie en webinars had Geurts het bedrijf Fortona leren kennen. “We zochten een systeem dat zo veilig en duurzaam mogelijk is. Hun zoutbatterijensysteem had zich als enige al jaren bewezen, met name in de mijnbouw, offshore en petrochemische industrie en als back-up noodstroomvoorziening. Daarnaast wordt de technologie continu doorontwikkeld. Bovendien is Fortona onderdeel van Hanzestrohm, een grote speler met een duurzame identiteit. Dat sprak ons aan.” Ook Bakhuizen had vertrouwen in de voorgestelde oplossing.

Samenwerking

Geurts en Bakhuizen bekeken de testopstelling bij Fortona in Zwolle en vonden die veelbelovend. Het zoutbatterijensysteem was in Nederland echter niet eerder toegepast. De implementatie in een bestaande woning zou maatwerk én een hechte samenwerking vergen. Die begon bij het gebruiksprofiel van Bakhuizen. Op basis daarvan kon Fortona advies uitbrengen over de batterijcapaciteit en het energiemanagement. Die gebruikte Welvaarts Elektro voor de installatie en inbedrijfstelling.

Maatwerk op locatie

De villa bood slechts één geschikte ruimte om het systeem te installeren: de technische ruimte in de kelder. Weliswaar klein, maar hier bevond zich al de warmtepomp en was een verbinding met de hoofdmeterkast mogelijk. Hier kon men het energieopslagsysteem opbouwen uit losse componenten, waaronder twee 9,6 kWh zoutbatterijen met gekoppelde Western Leonardo omvormers. Welvaarts Elektro regelde een verhuisdienst om de apparatuur in de kelder te plaatsen. Daarna kon zij het energiemanagementsysteem (EMS) van Loxone integreren om alle gebruikers (warmtepomp, zoutbatterijen, toekomstige laadpalen, enzovoorts) te kunnen aansturen.

Complexe uitdaging 

Technisch adviseur Kees Compaan van Fortona was nauw betrokken bij de keuze en het inregelen van het zoutbatterijensysteem. “Een fors systeem, dat we moesten koppelen met het energiemanagementsysteem en gebouwbeheersysteem. “Het inregelen van de batterijen in zo’n compleet systeem is altijd de grote uitdaging, ook omdat in een bestek niet altijd staat wat het EMS moet doen. Daarom werken we graag samen met installateurs die het hele plaatje overzien, zoals Welvaarts Elektro. De installateur doet dan de montage en wij assisteren bij het maken van de dataverbinding tussen de zoutbatterijen en de omvormers om zo een stabiel en lang werkend systeem te garanderen.”

Cost of ownership

Geurts is tevreden over de gekozen oplossing met zoutbatterijen, al kost een installatie opbouwen uit losse componenten altijd meer tijd dan het implementeren van kant-en-klare zoutbatterijensystemen. “Wij hebben gezocht naar een oplossing die minimaal 25 jaar meegaat. We wisten dat de aanschafkosten van de zoutbatterijen iets hoger zouden zijn dan van lithiumbatterijen, maar hun levensduur is veel langer en daardoor is de cost of ownership veel lager. Vooral doordat je geen tussentijdse kosten hebt voor het vervangen, afvoeren en opnieuw aansluiten van batterijen.”

Veiligheid in de kelder

Ook uit oogpunt van veiligheid waren lithiumbatterijen geen optie voor de woning, vertelt Geurts. Vanwege het explosie- en brandgevaar van lithiumbatterijen zouden zich in de kelder gassen kunnen ophopen. “Je moet je niet alleen afvragen wat mag, maar ook wat verstandig is. Verzekeraars overwegen niet voor niets lithiumbatterijen te weigeren op sommige plekken.” De innovatieve Fortona zoutbatterijen zijn daarentegen volledig brandveilig.

Goede samenwerking en timing

De samenwerking van opdrachtgever, installateur en leverancier verliep goed. Bakhuizen: “Fortona is heel vriendelijk en doet wat ze belooft. Als iets niet goed functioneerde, konden ze, net als Welvaarts Elektro, de EMS op afstand uitlezen en aanpassen.” Ook Geurts kijkt tevreden terug: “Fortona hielp ons onder andere bij het bepalen van het vermogen en hield rekening met de aanwezig 3 fasen-aansluiting. Daarbij was hun ervaring met de testopstelling essentieel. Zonder Fortona hadden we dit project nooit kunnen realiseren.” Hij verwacht dat iedereen na afschaffing van de salderingsregeling een accu wil. “Maar dan zijn er geen accu’s en installateurs meer te vinden die tijd hebben. Die drukte zijn wij voor geweest!”

Toekomstbestendige installatie

De installatie is toekomstbestendig maar nog niet af, benadrukt Geurts. “Het gebruiksprofiel van de klant is niet statisch. Zo plaatsen we binnenkort bi-directionele laadpalen voor de elektrische auto’s. Komend zonseizoen zullen we pas inzicht krijgen of het systeem doet wat we verwachten.”

Bakhuizen is optimistisch (“Het lijkt te werken”) en ziet zelfs nieuwe mogelijkheden. Hij heeft besloten de zoutbatterijen ook toe te passen in twee appartementencomplexen die hij momenteel ontwikkelt nabij de Duitse grens. “Daar komen zonnepanelen en elk appartement krijgt een zoutbatterij. Als je dit niet zelf beslist, verplicht de overheid of de bank je wel.”  

Soft skills nodig

Voor Fortona is dit project een Nederlandse primeur met een prachtige voorbeeldfunctie. Compaan: “De elektrotechnische installatie is vaak hekkensluiter in projecten. Dat zit in het DNA van bouwers en moet veranderen. Je kunt heel duurzame installaties realiseren als je de elektrotechnisch installateur aan de voorkant in een project betrekt. Zijn rol wordt in de woningbouw en utiliteit minstens even belangrijk als van de bouwkundige.”

Volgens de technisch adviseur is de energietransitie veel maatwerk. “Daarom ook zoeken wij naar samenwerking met installateurs, zoals Welvaarts Elektro. Zij gebruiken techniek zonder de klant er te veel mee te belasten. Het bedrijf is in staat om klantwensen goed te vertalen in een gestructureerd EMS-plan en vervolgens de werking eenvoudig aan de eindklant uit te leggen. Bij een energiemanagementsysteem gaat het namelijk om het managen van verwachtingen. Deze soft skill ontbreekt vaak in EMS-projecten.”